Van de schoonheid en de troost

Het is alweer een tijd geleden dat de gelijknamige serie werd uitgezonden door de vpro, waarin Wim Kayzer negenentwintig schrijvers, wetenschappers, filosofen, musici interviewden over schoonheid en troost. Onlangs kwam ik op de 2ehands markt de boekversie hiervan tegen. Direct was ik verkocht, ik lees er sindsdien regelmatig in. Wat een inspirerend boek!
Het leukste vind ik het om te lezen dat wetenschappers als Edward Witten (wiskundig natuurkundige) en Stephen Jay Gould (paleontoloog) met hun inzichten zo dicht bij het mysterie van het leven staan. En daar heel aangrijpend over kunnen vertellen vanuit de meest complexe theorieën?

Stephen Jay Gould: We leven in een universum dat niet werkt zoals wij zouden willen. Waarom zou het? Het is niet voor ons gebouwd. De aarde is vierenhalf miljard jaar oud en de mens is er pas zo’n 100.000 jaar. Er zijn, om maar een voorbeeld te geven, zo’n 500.000 verschillende soorten kevers!
Dit universum is niet voor ons geschapen en daardoor lijkt onze aanwezigheid erbinnen zowel verwarrend, vreugdevol als droef. Wij zelf moeten betekenis construeren, maar juist dat is schoonheid en troost. (-) De schoonheid is dat wij mensen een diersoort zijn die slechts zo kort bestaan en toch in staat zijn om na te denken over het geheel.

De schoonheid is dat we kunnen reflecteren en in staat zijn zin te geven aan ons bestaan. En of we die zin nou vinden of niet, de hunkering ernaar geeft voldoende brandstof om door te gaan en te blijven zoeken. Het stimuleert mij in ieder geval om te blijven schrijven. En gelukkig zijn er steeds weer kunstenaars, musici, atleten etc die de meest prachtige dingen maken, waar die hunkering uit spreekt.
Onze aanwezigheid op aarde is zowel verwarrend en vreugdevol als droef, zegt Gould.
Mooi vind ik dat. Daarom is troost ook zo belangrijk?
Ik persoonlijk vind het veel troost geven dat er 500.000 verschillende soorten kevers zijn. Als wij mensen de boel verprutsen, waar we ook aardig goed in zijn en wat me bij vlagen erg kan deprimeren, geeft het troost te beseffen dat er iets veel groters is dan wij, dat geheel z’n eigen gang gaat? Hoeveel banken er ook worden opgeblazen en oorlogen gevoerd, de aarde draait er geen rondje minder om.

We zoeken troost voor de tragedies die zich in het leven van elk van ons voltrekken, zegt Gould verderop in het interview. Ik weet nog goed dat ik voor school een werkstuk maakte over Rembrandt en dat ik voor het eerst een ‘troost’ ervaring had, puur door naar zijn werk te kijken. Iets van een tragedie speelde zich bij ons thuis af en ik wist me soms geen raad met mijn verdriet. Toen ik plaatjes moest verzamelen van schilderijen van Rembrandt voor mijn werkstuk, zag ik op een dag ‘Het joodse bruidje’. Het gaf me ter plekke iets wat ik niet kon thuisbrengen maar wat me hielp. Of het nou de handen op het hart van het bruidje waren, de empathie die uit de houding tussen de twee mensen sprak of het soort licht? Ik keek ernaar en voelde me niet meer alleen met mijn verdriet.
Nu kan ik zeggen dat het troost was.

joodsebruidje

Schilderkunst, poëzie, muziek, sport, de natuur, de liefde, een ontmoeting..zoveel schoonheid om troost in te vinden. En omdat we een diersoort zijn met zo’n kort bestaan, beter maar vandaag op zoek! Fijne dag.