Afscheid van mijn moeder

Terwijl ik op Bali zat hoorde ik dat mijn moeder was overleden. Ook al was ze al lange tijd dement en kon het telefoontje ieder moment komen, toch was het een schok. Ik zat te trillen op de veranda van mijn huisje aan een sawah en voelde direct dat ik terug naar huis zou gaan, naar haar en mijn familie.
Afgelopen vrijdag hebben we haar begraven. Een intieme begrafenis in kleine kring. Het meest bijzondere vond ik dat ik tijdens de ceremonie dingen over mijn moeder hoorde die ik nog niet wist over haar. Dat ontroerde me en het maakt mijn beeld over haar veel completer. Sowieso komt ze sinds haar overlijden steeds meer terug. Hoe ze was in vol ornaat: lief, zonder oordeel, kwetsbaar, met een lichte humor, haar neus vaak in de (archeologie)boeken en beweeglijk op haar hakjes. Dat vind ik heel helend, want het was door de dementie steeds meer afgebrokkeld.

In een stoet gingen we achter de kist aan naar haar plek op de begraafplaats, mijn broer en onze oudste zoon waren mededragers. Stap voor stap beleefde ik die tocht over de heuvelachtige begraafplaats. En als de kist dan werkelijk de grond in zakt, is het afscheid onomkeerbaar. Een diep verdriet. En ook iets anders wat ik niet kon plaatsen.

Vandaag hield dat andere me bezig. Ook omdat ik een mail uit Indonesië kreeg van de mensen aan de sawah. Ineens was ik weer op Bali en ik besefte dat toen ze daar hoorde dat mijn moeder was overleden, een van de vrouwen mijn handen pakte en me aankeek met een blik vol empathie maar ook met hoop.
In het Hindoeïsme is er geen echt begin en geen echt einde: alles wat bestaat gaat in een andere vorm altijd door, ook na de dood, als de golven van de oceaan. De dood is een overgang. Vlak na het overlijden is er een tussenperiode, onder andere van rouw bedoeld voor de nabestaanden. Dat duurt 12 dagen, daarna wordt de overgang gemaakt.

Vandaag is het 12 dagen na haar overlijden. En het valt me op dat mijn gemoed lichter is vandaag, ik kreeg zelfs zin om te schrijven. Het leven komt erdoor heen. In het afdalen diep in de aarde, op de bodem van het verdriet stopt het niet, maar komen er ook impulsen van leven doorheen.
Ik vind de gedachte heel mooi (en inderdaad hoopgevend) dat mijn moeder met de naam Saskia van der Noordaa-Dominicus van den Bussche in de verschijning van een lieve elegante vrouw op hakjes, nu is overgegaan naar een andere vorm.