Verblijfplaats waar alles thuis is

IMG_4166

Onlangs werd er een lezing van mij opgenomen in mijn werkkamer: afgeplakte ramen, gerichte lampen en een camera recht voor mijn neus. Ik ben niet bang voor camera’s. Sterker nog, ik hou van de onpeilbare diepte die ik erin zie, als een venster naar een andere wereld.
Maar tjonge, hoe lastig vond ik het om vanuit een zittende gekaderde positie mijn verhaal te houden? Een verhaal waar ik van tevoren heel gedegen over had nagedacht, maar waar ik in het moment toch weer andere woorden aan geef. En dat doe ik door in beweging te zijn, en in contact met de ‘zaal’. Dan gaat dat vanzelf. Daar is niets gekunstelds aan. Al zittend voelde ik me steeds stijver worden, ik moest opnieuw die ‘spontane’ stroom uitvinden..en dat duurde wel even, arme (gelukkig geduldige) cameraman.

De lezing ging over creativiteit en scheppingskracht, een mooi onderwerp waar ik graag over vertel, met veel ervaringen uit de tijd dat ik theater maakte en scenario schreef, maar waar ik ook een link kan leggen met een andere grote liefde: de scheppingskracht bezien vanuit de Dzogchenleer.
In de afgelopen weken heb ik meerdere lezingen gegeven, en ik merk dat ik direct of indirect altijd weer kom te spreken over het belang van helemaal aanwezig zijn. Aanwezig zijn in wat zich aandient. De diepere acceptatie daarvan.
Longchenpa zegt daarover:

Er is geen enkele staat
die niet die onmetelijke staat
van aanwezigheid is.
Het is de verblijfplaats waar alles thuis is.
Verblijf dus hier,
want dit kan niet opgebouwd of afgebroken worden.

Het Juwelenschip, pag. 34

Dat vind ik zo mooi: het hier en nu als verblijfplaats waar alles thuis is. Verblijf dus hier. Ik word daar heel rustig van. Dat er niets anders is buiten het hier en nu en daarin is het precies zoals het moet zijn.
Zo simpel, en ook zo confronterend. Want de weerbarstigheid, de frustratie en de pijn dienen zich uiteraard ook aan in het hier en nu. Ik loop al weken met een schouderontsteking die veel pijn doet, en maakt dat ik slecht slaap. ‘Er is niets anders buiten het hier en nu en daarin is het precies zoals het moet zijn’, zeg ik ook dan tegen mezelf. En ik blijf me erdoor gesteund voelen.
Net als door dit gedicht van Paul Ferrini.

Wanneer daalt de hemel op aarde neer?
Als dit moment genoeg is
Als deze plek genoeg is
Als deze vriend genoeg is
Als deze omstandigheden genoeg zijn.
Als je niet meer naar iets anders verlangt
Dan datgene dat zich nu openbaart.

Paul Ferrini

 

Advertenties

Net dat ene zetje

crocus8

Te midden van de reuring van de verkiezingen en formaties, zit ik voor het eerst buiten op een bankje in de voorjaarszon. De tuin is nog in slaap, groepjes sneeuwklokjes en krokusjes daar gelaten. Krokusjes zijn mijn favoriete bollen, klein, guitig en samen kunnen ze zo’n schitterend fel paars tapijt vormen. Ik ben verward over alles wat er op me afkomt: niet alleen in Nederland, maar ook in Europa en Amerika. Wat is er gaande, waar gaat het heen, in wat voor een land woon ik? Geert Wilders is niet de grootste geworden met zijn beweging (ik vind het meer een beweging dan een partij). Maar wel de 2e van ons land met 20 zetels. Een heel groot deel van de Nederlanders heeft op hem gestemd. Dat is een teken aan de wand, daar moet een antwoord op gevonden worden. Maar welk antwoord? Dat soort vragen gonst door mijn hoofd. En voor ik het weet verlies ik mezelf te midden van de reuring en stemmingmakerij.

Dan heb ik het nodig om zo te zitten, in de voorjaarszon, kijkend naar de krokusjes.
Langzaam wordt het stiller. En dan herinner ik me dat ik in de bijlage van de krant van zaterdag een kop voorbij had zien komen: ‘Dat ene zetje heeft iedereen nodig.’ Ik pak het artikel er nog eens bij. Het is een interview met schrijver en regisseur Eric de Vroedt.
Hij zegt: ‘Ik denk dat migrantenjongeren te weinig mensen om zich heen hebben voor gesprekken waarbij iemand je net dat ene zetje geeft. Dat vind ik de grote tragiek van jongens uit buurten als de Schilderswijk: wel heel veel kritiek over je heen krijgen, maar net niet die ene leraar treffen die je matst bij een mondeling omdat hij vertrouwen in je heeft. Wij denken te vaak dat we het succes aan onszelf te danken hebben, maar dat is niet waar, want wij hebben in ons leven continu zetjes gekregen. En het is te makkelijk om te zeggen: je moet het op eigen kracht kunnen.’

Ik krijg een flashback van een moment op de middelbare school, dat we een vrij opstel voor Nederlands moesten inleveren. Ik weet nog dat ik eindeloos aan het wikken en wegen was waar ik over zou schrijven. De vrijheid blokkeerde me, er was zoveel mogelijk en ik wilde het goed doen. Nederlands was mijn favoriete vak. En toen ineens was het de avond voordat het moest worden ingeleverd, paniek. Wat ik toen heb gedaan is een verhaal gepakt uit de National Geographic (naast Elsevier het enige tijdschrift bij ons in huis) over een vrachtwagenchauffeur die verongelukte, en daar een eigen draai aan gegeven.
Na een week kregen we allemaal onze opstellen beoordeeld terug, behalve ik, de leraar vroeg me even te blijven na de les. Ik schrok. ‘Ik ben erbij’, dacht ik, en mijn hart bonkte in mijn keel. Maar het liep anders. Hij prees me en zei dat het een opmerkelijk goed verhaal was, hoe was ik erop gekomen om daarover te schrijven? Ik schaamde me en bekende dat het niet van mij was maar uit de National Geographic. Er viel een ongemakkelijke stilte, dat herinner ik me nog goed. En toen vroeg hij me of ik het artikel mee wilde nemen naar school, hij wilde het lezen. Dat deed ik.
Een week later kwam hij nogmaals naar me toe, met mijn opstel, er stond een 9 boven. Ik was stomverbaasd. Hij zei: ‘Je hebt heel goed werk geleverd. Je hebt een lastig leesbaar Engels artikel als spin-off gebruikt en daar op een originele manier je eigen draai aan gegeven. Dat doen schrijvers. Ga zo door.’

Ik herinner me dit moment nog als de dag van gisteren; waar in de gang van onze school we stonden, hoe ik me voelde en de pijp die mijn leraar in en uit zijn mond haalde terwijl hij met me sprak (toen rookte sommige leraren kennelijk nog een pijp?). Ik vermoed dat het komt omdat dit een belangrijk en stimulerend moment is geweest in mijn leven: dat ene zetje dat maakte dat ik net genoeg vertrouwen kreeg om door te gaan met schrijven, op mijn manier.

Wij denken te vaak dat we het succes aan onszelf te danken hebben, maar dat is niet waar, want wij hebben in ons leven continu zetjes gekregen. Zittend op het terras ontvouwt zich voor mijn geestesoog een ketting aan ‘zinnige zetjes’ in mijn leven van heel uiteenlopende mensen. Dankbaar ben ik daarvoor.
Ik vind het heel waardevol dat Eric de Vroedt juist dit element er uitlicht in deze tijd: als we wat vaker met die blik om ons heen zouden kijken: wie in mijn omgeving zie ik teveel op eigen kracht worstelen? Wie kan er wel een zetje gebruiken? En daar dan naar handelen. Wie weet wat voor een leefklimaat daaruit voortkomt, en het fijne is: dat kunnen we zelf, daar hebben we geen politici voor nodig.

We love you back

michellebarackhug

Er zijn de laatste tijd dagen dat ik het nieuws vermijd en de krant links laat liggen. Puur omdat het me teveel aangrijpt en ik dan dagen van slag ben over wat er gebeurt in de wereld. Net zoals het me echt zorgen baart wat de nieuwe president Trump in zo’n korte tijd teweegbrengt; hoeveel makkelijker is het om iets kapot te maken dan om iets op te bouwen? En het is nog maar net begonnen.

Wat te doen?
Hoe om te gaan met de ontreddering over wat er allemaal gebeurt? Daar loop ik al enige tijd mee rond. En toen wees een lieve collega mij op de website van Barack en Michelle Obama. Direct werd ik getroffen door de foto en de tekst op de Homepage van hun site. Gearmd staan ze op het balkon van het Witte Huis, met de tekst ‘We love you back.’ Ik besef dat het altijd hun insteek is geweest: hun liefde openlijk tonen, voor elkaar, voor hun dochters, maar vooral voor veel verschillende mensen uit alle lagen van de bevolking. Dieper in de website vind ik een aantal kernbegrippen, waar ze voor staan en van waaruit ze de liefde activeren.

We respect , we empower, we include, we act.

En ineens vind ik dat een hele fijne kapstok, voor deze tijd. De woorden zijn me tot steun en geven richting.
Respect tonen, natuurlijk zou je denken, maar niet meer zo vanzelfsprekend nu we het gedrag zien van Trump. Wel iets waar ik me dagelijks op kan richten: respect opbrengen voor de ander, voor een andere mening, voor wat ik niet meteen kan volgen, voor wat anders is dan in mijn straatje past. Niet meteen oordelen, maar eerst maar eens wat meer in verdiepen.
We empower: autoriseren. Dat is zoiets als bevoegdheden aan anderen delegeren, door mensen te betrekken bij het beslissingsproces. Daar spreekt zoveel vertrouwen uit! Samenwerken vanuit vertrouwen in plaats van achterdocht. Betrek mensen in het proces van wat je bezighoudt en wat je aan het doen bent, in plaats van alleen een mededeling te doen of de uitkomst te delen.
We include: het opnemen en omvatten. En daarin kiezen voor samen, in plaats van het isolement en het eigenbelang. Alleen zijn we zo nietig, speldenprikjes op het megagrote prikbord van de aarde. Samen kunnen we de krachten bundelen en iets betekenen.
En tot slot: We act. Handelen! Doen wat je zegt, nakomen wat je belooft. Maar vooral: het doet ertoe wat je doet. Niet afwachten, niet denken: ‘Laat maar zitten, want ik kan toch geen verschil maken?’ Dat is niet zo. Wij zijn tot zoveel in staat. Het doet ertoe als je je uitspreekt, tot actie overgaat, je stem uitbrengt en de liefde uitdraagt op jouw manier.

Laten wij die ene zijn en doen wat moet gedaan. Jij en ik.

‘Ik geloof in jou en mij’

Een nieuw jaar

hemelsblauw1

De kerstvakantie is voorbij, de spullen zijn opgeruimd, de boom is verbrand of terug in de grond, de extra lichtjes zijn gedoofd… Het lijkt wat ongezellig en kaal ineens, maar ook wel fijn want er is weer ruimte. Ruimte voor een heel nieuw jaar dat voor ons ligt.
Een leeg jaar. Open, maagdelijk.

Het is een lege bladzijde waarop alles nog mogelijk is, het oude is afgeworpen, het nieuwe moet nog vorm krijgen. Ik ervaar het als een prachtig moment: onbelast en vol belofte.
En dan is het de kunst om dat niet direct te vullen met voorspelbare zaken, met lijstjes, zorgen, vaste ideeën, met moeten.

Op de eerste lege bladzijdes van het jaar ben je vrij, als vlak na het ontwaken in de frisse morgen. Je kunt kiezen hoe je de dag, het jaar wenst in te gaan, met welke instelling. Je kunt gaan tekenen met frisse streken, met jouw unieke handschrift.

Ik wens je veel plezier daarmee en dat de onbekommerde vrijheid in het nieuwe jaar mag blijven duren.


Schrijvend met de zon op mijn hand


ademend tussen blote woorden
op de strandwei van het papier
zie ik een kind door de regels lopen
zorgeloos, met ogen die alles
drinken tot op de bodem. Alles.

Als ik het roep bij mijn eigen naam
blijft het even tussen twee zinnen

wachten, kijkt mij verwachtend aan,
ledigt mij en laat mij achter:

dorstend boven een zee van taal.

-Bert voeten-

Fluistering

close-up-van-de-slak-shell-op-een-plank_1161-99

Mijn opa had een vlinderverzameling, een muntenverzameling en een in mijn ogen zeldzaam grote schelp, en ik was dan ook blij toen hij op een goede dag dichter bij ons in de buurt kwam wonen. Nu kon ik na school op mijn fiets naar hem toe, om naar de munten te kijken (de opgeprikte vlinders liever niet) en de zee in de schelp te horen. Kennelijk deed ik dat liever dan met een vriendin spelen of touwtje springen en elastieken op straat, wat ik ook echt leuk vond in die tijd. Maar dit ging voor.

Als ik binnenkwam zette mijn opa thee, ik ging dan alvast bij de kist staan en bekeek de munten die in kaarsrechte rijen waren uitgestald. Munt voor munt, ging ik ze af. De verschillende groottes, wat er opstond, en welke bij welke hoorden.
Dan dronken we zwarte thee, meestal met een blokje oude kaas erbij (ik geloof niet dat mijn opa ooit koekjes in huis had). En dan kwam het moment dat mijn opa zei: ‘pak ‘m maar.’ Ik liep naar het vitrinekastje en haalde heel voorzichtig de grote blauwwitte porseleinen schelp tevoorschijn. Mijn opa hield ‘m eerst tegen zijn eigen oor, dan knikte hij, en vervolgens hield ik ‘m tegen mijn oor. Wat vond ik dat mooi; eerst de spanning of er wel iets te horen zou zijn en dan heel in de verte het zachte geruis waar ik, hoe langer ik luisterde, de zee in herkende. En dan zei ik er iets over: dat de zee ver weg was dit keer, of juist dichtbij omdat hij wild was, soms was het de blauwe zee met de zon, soms de grijze zee in de winter… Ik kon er heel lang naar luisteren, tot mijn oor gloeide. Daarna legde ik de schelp voorzichtig terug.

We dronken nog een kop thee, en ik herinner me goed de stilte die er toen was, daar in de woonkamer van mijn opa. Zo anders dan voordat ik in de schelp had geluisterd.
En dan ging ik weer, opgetogen en gerustgesteld, terug naar de drukte in mijn straat.

Dit alles kwam in heldere penseelstreken voor mijn geestesoog door een tekst die ik tegenkwam van Julian Barnes uit ‘Het tumult van de tijd’:
De kunst is de fluistering van de geschiedenis, die boven het tumult van de tijd te horen is. (-) Wat kon er tegenover het tumult van de tijd worden gezet? Alleen de muziek die in onszelf zit –de muziek van ons wezen-, die door sommigen wordt omgezet in echte muziek. Die tientallen jaren later, als ze sterk, echt en zuiver genoeg is om het tumult van de tijd te overstemmen, wordt omgezet in de fluistering van de geschiedenis. Dat was waar hij (componist Dmitri Sjostakovitsj) aan vasthield.

Het vaste ritueel in mijn kleine leventje van het bezoek aan mijn opa was belangrijk voor me. Achteraf kan ik zeggen dat het mijn manier was om voorbij het tumult te gaan, om gehoor te geven aan een onbestemd verlangen naar iets diepers, een diepere fluistering. Opmerkelijk was dat we amper spraken bij deze terugkerende bezoekjes, net zomin als ik er met anderen over sprak. Dat verraadt voor mij ook de waarde ervan, het breekbare van zo’n fluistering, het diepere verlangen van mijn wezen.

Alleen de muziek die in onszelf zit –de muziek van ons wezen-, kan tegenover het tumult van de tijd worden gezet, zegt Barnes. Mooi vind ik dat, en zo actueel. Wat moeten we anders in deze rare tijd? De muziek van ons wezen zit in ons allemaal; het is doen waar je hart naar uitgaat, doen wat van waarde is voor je, echt en oprecht. Dwars door al het tumult heen, voorbij alle angst, ruis, geschreeuw, gelonk van de media, populistisch geroep van politici, gemanipuleer van commerciële zenders, dominant gedrag van de menigte…daaraan voorbij, luisteren naar de fluistering van iets diepers.

Dat vraagt onthechting, niet meteen reageren, niet met iedere rijdende trein mee, maar even blijven dralen op het perron. Afstemmen op een andere frequentie, om je eigen muziek te horen. Ook al is het een vaag geruis in de verte, als je erbij blijft, met aandacht, kan het een zee worden. De muziek van je wezen.

Ik wens je hele fijne feestdagen, met hopelijk weinig tumult en veel mooie muziek.

Dit vind ik zelf erg mooi: Lux Aeterna 

‘Min de stilte’

266px-squirrel_posing

Onlangs kocht ik een Fokke en Sukke scheurkalender. Veel te vroeg, maar ik zag hem toevallig liggen en vorig jaar was ik te laat, dus toch maar laten inpakken. Hun grappen horen inmiddels bij het opstarten van mijn dag. Toen ik ermee naar buiten liep, dacht ik: het is nog maar zo kort geleden dat ik het eerste blaadje afscheurde van 2016 en nu is ie alweer bijna op! Ik voelde ineens het verglijden van de tijd. Het vervulde me met iets weemoedigs. Extra versterkt, moet ik zeggen, doordat onze twee oudste kinderen nu echt uit huis zijn en onze jongste laatst bij het ontbijt ineens zei: ‘Mama, als ik over 7 jaar mijn diploma haal op de middelbare school, zal daar dan wel een opa of oma bij kunnen zijn? Dat weet ik niet lieverd.’ Maar de kans is groot van niet, dacht ik erachteraan.

Ik liep nog een tijd rond met die weemoedigheid en toen kwam er op facebook een boeiend interview voorbij met Dirk de Wachter, (psychiater en schrijver van o.a. Borderline Times), dat eraan raakte. Hij zegt: ‘We zijn bang voor verveling maar vooral van de stilte die dat met zich meebrengt. Die confronteert ons met de tijd, op een andere manier dan drukte doet. Waar de drukte ons de illusie oplevert dat we de tijd voorbij kunnen lopen, als we maar snel genoeg zijn, haakt de stilte ons vast aan het eindige moment.’

In de drukte lopen we aan de tijd voorbij, het is de stilte die ons de eindigheid laat ervaren. Mooi.
Meer dan ooit zat ik de afgelopen tijd ’s ochtends te mijmeren in een stoel voor het raam. Te kijken naar de almaar kaler wordende notenboom, naar de eekhoorn die noten aan ’t verstoppen is in onze tuin voor de winter. Naar het schilderij aan de muur boven de bank dat ik maar mooi blijf vinden… Ik ging niet meteen naar mijn kamer, naar het werk dat daar wachtte. Soms zat ik wel een uur. Ik besef nu dat het komt omdat er een groeiende onvrede in me was over de drukte in mijn leven, de aaneenrijging van activiteiten en het dwingende apèl van inkomend ‘verkeer’. Wat een trekkracht hebben de pingetjes van mobiel en mailbox. Er spreekt een bepaalde urgentie uit ‘lees mij’, ‘reageer op mij’. Door de snelheid waarmee een bericht kan worden verstuurd, wordt er ook een snelle reactie verwacht. Een mail, sms of app twee dagen laten liggen is ondenkbaar. Vaak beseffen we niet dat onze hersenen zeker 20 minuten nodig hebben om, nadat we zijn afgeleid, weer op hetzelfde concentratieniveau te komen als daarvoor.

De onvrede betreft vooral mezelf: waarom laat ik me zo bepalen? Ik hou niet van mezelf als ik zo slaafs wordt. Als ik me laat meevoeren, nog voor ik even heb stilgestaan. Ik word het meest meewarig van het verglijden van de tijd als ik me laat leven. Als ik een ander leven leidt dan het mijne, ook al is het maar een kort moment. Dan glipt het uit mijn handen. 
Mijn eigen ritme van leven ligt laag. Bovenaan mijn horoscoop staat met hoofdletters ‘laatbloeier’. Ik hou van dingen langzaam doen, traag en met aandacht. Van dingen laten oprijzen in plaats van bewerkstelligen. Van mijmeren.
Maar het vraagt volle inzet van me om daar te komen, en dat vervolgens af te schermen en te koesteren. De maalstroom is heel sterk, de trekkracht van bezig zijn en daar bestaansrecht aan ontlenen is groot. Dus logisch dat het ook wat vraagt om dat uit te zetten. Continu ‘aanstaan’ is de norm. Maar juist dan glijdt de tijd weg, glijden de dagen van het jaar als gescheurde blaadjes door onze vingers.

Ik kies bewust voor vertragen en voor de stilte. ‘De stilte haakt ons vast aan het eindige moment’, zegt de Wachter. En tegelijk aan het oneindige, wat mij betreft. Ik kan me echt gedragen voelen door de stilte. Opgenomen in iets groters en thuisgebracht bij mezelf.


Min de stilte in uw wezen

min de stilte die bezielt

Zij die alle stilte vrezen

hebben nooit een hart gelezen

hebben nooit geknield.

Guido Gazelle

Begrijpen met mijn hart

0448cc57cd507243770011d95b768482_500x500_fit

Op de drempel van het nieuwe seizoen heb ik meer dan andere jaren ambivalente gevoelens. Ik heb veel zin om weer te beginnen, maar ik ben ook aangeslagen en ongerust over wat zich afspeelt in de wereld. Via allerlei nieuwswegen komt het binnen: de schok als er opnieuw een aanslag is gepleegd en het besef dat het nog lang niet voorbij is, maar ook het ongeloof dat een karikatuur als Donald Trump in aanmerking kan komen voor het presidentschap van de VS. En dan de onderdrukking van vrouwen en toenemende homohaat alsof we een eeuw terug zijn in de tijd, de overstromingen wereldwijd en nog steeds geen regering die de nodige rigoureuze maatregelen neemt, en ga zo maar door…
Verbijstering en onmacht voel ik. Ik kan er niet bij met mijn verstand.
Een tijd geleden zei ik in een interview voor Dagblad Trouw iets dat hierbij aansluit.

“Ik vind wat er in de wereld gebeurt bij vlagen overweldigend en onverteerbaar en om dat het hoofd te kunnen bieden, lees ik boeken. En schrijf ik.
Om te begrijpen, niet conceptueel, maar met m’n gevoel, met m’n hart. Boeken doen een appèl op mijn gevoelswereld: door de vertelvorm kunnen ze de meest gruwelijke thema’s verteerbaar maken, vind ik. Dat is het verschil met kranten, met de kale feiten. Het is de taak van de journalist om zelf zoveel mogelijk buiten schot te blijven en daarmee wordt het abstracter en moeilijker toe te laten. Boeken vinden een weg naar binnen, het krijgt makkelijker een plek, er vindt een verbinding plaats.”

Dat helpt me in deze tijd: lezen om tot inzicht te komen, om te begrijpen met mijn hart zodat er een verbinding kan plaatsvinden. Want dat is wat ik wens, te midden van alle heftigheid toch in contact blijven. Ik las deze zomer onder andere ‘Het wetende hart’ van Kabir Helminsky, over de weg van de soefi. Fijn boek, troostrijk ook.

‘We kunnen onze geïsoleerde wil verenigen met de wil van de liefde. (-) Als het individu tot een staat van bewuste integratie komt en uiteindelijk tot actieve overgave, waarbij hij of zij zich direct laat leiden door zijn of haar gelouterde hart.’

Helminsky roept hier op tot actieve overgave. Onze geïsoleerde wil verenigen met de wil van de liefde. Wat apart staat is bedreigend, daar lijden we aan. Uit het hoofd, van het willen bevatten, naar het hart. En je daardoor laten leiden. Dan ontstaat er weer verbinding. Met de liefde, met een ander, welke ander dan ook. In de grond zijn we verbonden. Hier kan ik me op richten, actieve overgave met mijn hart erbij, aan de liefde. Aan de mensen om me heen en dat wat me lief is. En dan verdwijnt iets van de onmacht.

En daar hoort ook het steentje bij dat ik kan bijdragen dit seizoen:
Een schat aan Liefde, een traject rond de liefde in Amsterdam, samen met mijn man Bas Klinkhamer
Twee lezingen op verzoek: Van zelfkritiek naar mededogen
Ik zal dit najaar vaker aanwezig zijn in mijn praktijk in Amsterdam voor individuele coaching en relatiecoaching
Begeleiding in De ITIP Opleiding, een krachtige en diepgaande opleiding op het gebied van persoonlijke ontwikkeling
En tot slot iets heel anders: ik heb vlak voor de zomer een verhaal gehouden op een huwelijksceremonie in een kerk, bij een stel dat op hun huwelijksdag graag een inhoudelijke bijdrage wilde over de liefde. Dat was erg leuk en fijn om te doen! Dus daar sta ik voor open, mocht mijn agenda het toelaten.

In de grond verbonden, een warme groet…