Onze oorlogsheld

De maand mei vind ik altijd een intense maand. Dat komt denk ik door de combinatie van vrolijke uitbundigheid en stille herdenking. Het begint met de feestelijke euforie van Koninginnedag (Koningsdag is nog even wennen), gevolgd door de bezinning van Dodenherdenking en direct daarna Bevrijdingsdag. Ik vind dat nogal snel schakelen, dat lukt me niet in een paar dagen.
Dodenherdenking raakt me altijd veel meer dan ik denk. De verhalen, de beelden, de stille minuut, het dringt diep tot me door en blijft nog dagenlang bij me. We stonden dit keer op 4 mei om 20.00 uur stil in de berm langs de A1. De auto’s raasden aan ons voorbij en onbestemde tranen liepen over m’n wangen. Ook al was het niet mijn oorlog, het verlies en het lijden is dat wel, het trilt generaties lang door. En het is nog steeds gaande; dagelijks beelden van verre oorlogen, die mij net zo goed raken.
En dan direct daarna de bevrijding en alle festivals! Dat gaat me te snel. Wat vier ik dan? De vrolijke blijdschap van Amerikanen en Canadezen door de straten met vlaggen en chocola en sigaretten? die voel ik niet. Wel iets van hoe bijzonder vrij we zijn in Nederland, wat een geluk we hebben met z’n allen. Zo gewoon en zo te koesteren.

Ook denk ik in deze tijd van het jaar vaak aan mijn grootmoeder, die haar man in de oorlog heeft verloren. Niet aan de dood maar aan een andere vrouw. Hij had in de oorlog in het verzet gezeten, waar hij riskante koeriersklussen heeft gedaan. Bovendien huisvestte hij met zijn gezin in Wassenaar verschillende joodse mensen, wat niet zonder risico was want het grote huis van de buren vlak daarnaast, was bezet door ongeveer 300 Duitsers. Op een van de levensbedreigende koerierstochtjes, was mijn opa met een vrouw geweest en de spanning (en de liefde) had hen in elkaars armen gedreven. Hij verliet mijn grootmoeder, die alleen met drie zoons achterbleef. Weinig eten, geen geld en toch heeft ze het gered.

Ze was geen makkelijke vrouw, dat moet gezegd, ze weigerde nog een cent aan te nemen van mijn opa. En als oma was ze vrij streng voor ons, zelf kind van Franse strenge ouders, hield ze er duidelijke regels op na: ‘Niet rennen!’ ‘Meisjes fluiten niet’. ‘Aan tafel spreken alleen de volwassenen’. En als mijn zus en ik de slappe lach hadden, stuurde ze ons naar buiten om af te koelen. Ze hield niet van emoties als de slappe lach. Net zo min als ze hield van aanraking. Als ik haar wilde omhelzen, zei ze zeer stellig: ‘Ne me touche pas’.
En toch hield ik van haar. Een diepe ondoorgrondelijke band. Misschien was het wel omdat ik naar haar vernoemd was? Of omdat ik regelmatig met haar ‘studeerde’. Ze hield van leren en lezen en ik was slim, dus sprak het voor zich dat ze mij onder haar hoede nam. Als ik een werkstuk moest maken, bedacht zij waarover en terwijl mijn klasgenootjes over hun cavia schreven, zat ik met mijn grootmoeder de schilderijen van Rembrandt te analyseren. ‘Zie je hoe hij werkt met licht en met schaduw?’ ‘Kijk goed naar de handen, hij was een meester in het schilderen van handen’. Zo leerde ze me kijken en ging ik zowaar houden van wat ik zag.

Regelmatig logeerde ik bij haar. Ik herinner me nog een keer dat ik ’s nachts gewekt werd omdat de telefoon ging. Ik lag wakker en toen hoorde ik iets ongebruikelijks. Hoorde ik haar huilen? Ik kon me dat niet voorstellen. Zachtjes liep ik naar haar bed en daar zat ze, ineengedoken en verdrietig. Ik ging naast haar zitten. Ze keek me aan: ‘Opa Pim is dood’. Er was altijd afstand en kilte als ze over hem sprak, maar nu zag ik hoezeer ze nog steeds van hem hield. De oorlog, de scheiding en al die jaren, hadden niks afgedaan aan de liefde voor haar enige man.

De tranen liepen over haar gezicht. En ook over de mijne want ik was dol op opa Pim. Ik wilde een arm om haar heen slaan, maar durfde niet. ‘Ne me touche pas!’ gonsde door m’n hoofd. En zo zaten we dicht naast elkaar, middenin de nacht te rouwen om onze held.

fotosMarthe

5 gedachten over “Onze oorlogsheld

  1. Lieve Marthe,
    Wat een prachtig, ontroerend verhaal!
    Ik kan je ook helemaal volgen over 4 en 5 mei. Dat beleef ik net zo.
    Ieder jaar ben ik geschokt en daarna dankbaar dat wij in vrede leven.
    Ik heb net het boek Bernhard van Annejet van der Zijl gelezen. Ook daar ben ik geschokt over. Geschiedkundig zeker een aanrader om te lezen trouwens!
    Veel liefs,
    Jozien

  2. Prachtig, hoe je van het algemene 4 en 5 mei, naar het zo persoonlijke beeld gaat, en dat is allemaal verbonden. Heel ontroerend.

Reacties zijn gesloten.